چطور از عذاب وجدان خلاص شویم؟
چطور خودمان را سرزنش نکنیم؟
یکی از احساسات رایج ما پشیمانی است که اثرات منفی و مثبت به همراه دارد. برای این که زندگی راحت تری داشته باشید، لازم است یاد بگیرید چطور از اشتباهاتی که در گذشته انجام دادهاید عبور کنید.
در واقع پشیمانی یک احساسی است که به شما میگوید میتوانستید به شکلی متفاوت عمل کنید تا نتیجه بهتری بدست آورید و این فکر یک احساس گناه، سرزنش و خجالت نیز به شما میدهد. در نتیجه ممکن است شما سوالات زیادی از خود بپرسید: اگر به شکل دیگری رفتار میکردم چه میشد؟ کاش آن حرف را نگفته بودم در آن صورت این اتفاق نمیافتاد!
از آنجایی که ما هیچ وقت نمیتوانیم زمان را به عقب برگردانیم، هرگز پاسخ آن سوالات را نخواهید فهمید و به دلیل وجود داشتن یک ابهام، دچار نشخوار فکری میشوید. (نشخوار فکری به این معنی است که بارها و بارها به افکار مشابه و نتیجه آن فکر کنید).
گاهی ممکن است در شرایطی به این نتیجه رسیده باشید که به صورت واقع بینانه کاری از شما برنمیآید و انتخاب درستی دارید اما بعدا از انجام آن کار احساس پشیمانی به سراغ شما بیاید. بنابراین باید توجه داشته باشید که اگر احساس پشیمانی میکنید لزوما به این معنی نیست که شما حتما کار اشتباهی انجام دادهاید. همه احساسات ما چه مثبت و چه منفی، وجودشان ضروری است. مثلا احساس افسردگی و ناتوان شدن زمانی که شخص عزیزی را از دست دادید، مفید است زیرا این غم و اندوه شدید و ناتوان شدن، باعث میشود شما توانایی آسیب زدن به خود (خودکشی) را نداشته باشید. تنها زمانی آسیب زا میشوند که بیش از حد کم یا بیش از حد زیاد باشد؛ در واقع از تعادل خارج شود. مثل زمانی که تمیز بودن را نادیده میگیرید و در معرض بیماری و ... قرار میگیرید یا زمانی که بیش از حد، به تمیز بودن اهمیت میدهید و دائم و در کل روز در حال شست و شو و نظافت وسایل هستید!
چرا احساس پشیمانی مضر است؟
وقتی شما دچار احساس پشیمانی میشوید، سطوح کورتیزول نیز بالاتر میرود. کورتیزول به عنوان هورمون استرس شناخته میشود و زمانی که وارد حالت جنگ و گریز میشوید به شما کمک میکند. واکنش جنگ و گریز به این معناست که شما در مقابل استرس یا از خود دفاع میکنید یا از آن محیط فرار میکنید. اما همان طور که گفته شد خارج شدن از تعادل مضر میباشد، در نتیجه سطوح بالای کورتیزول مزمن با مشکلات روحی و جسمی مرتبط است.
در سال 2015 تحقیقی انجام شد که نشان میداد افرادی که مستعد پشیمانی هستند بیشتر از افرادی که مستعد نیستند افسردگی، ناامیدی و افکار خودکشی را تجربه میکنند.
افراد زیادی درباره پشیمانی خود دچار نشخوار فکری میشوند. نشخوار فکری زمانی اتفاق میافتد که شما نمیتوانید از فکر کردن درباره گذشته (حتی افکار تکراری) دست بردارید. این افکار معمولا به صورت منفی و ناراحت کننده هستند.
اینکه انتظار داشته باشیم در زندگی هیچ وقت احساس پشیمانی را تجربه نکنیم، امکان پذیر نیست اما میتوان مدیریت کردن پشیمانی را یاد گرفت.
آیا احساس پشیمانی میتواند مثبت باشد؟
پشیمانی یک احساس سالم است که اکثر مردم میتوانند هر از گاهی آن را تجربه کنند. فواید پشیمانی عبارتند از:
بهبود مهارتهای تصمیم گیری شما: پشیمانی از تصمیمات گذشته، میتواند به شما کمک کند در آینده انتخابهای بهتر و متفکرانه تری داشته باشید.
دادن انگیزه: پشیمانی میتواند به شما انگیزه دهد تا ریسکهای سالمی داشته باشید و انرژی خود را بر آنچه برایتان مهم است متمرکز کنید.
کمک به خودآگاهی بیشتر: پشیمانی به شما کمک میکند خودآگاهی بیشتری داشته باشید و ارزشها، نقاط قوت و ضعف شما را به شما یاد میدهد.
یاد دادن قدردانی به شما: میتوانید از پشیمانی خود برای تقویت قدردانی عمیق تر از تصمیماتی که پشیمان نیستید و چیزهای مثبتی که در زندگی خود دارید استفاده کنید.
بنابراین اگر پشیمانی شما بیش از حد باشد، ممکن است ضررهای آن بیشتر از فایدهاش باشد. این اتفاق زمانی میافتد که برای مدت طولانی در افکار پشیمانی بمانید یا فکر کردن به چیزی غیر از پشیمانی برایتان سخت باشد.
رایج ترین پشیمانیها کدام هستند؟
طبق یک بررسی در سال 2018، پشیمانیهای مرتبط با ایده آل بودن، ماندگارتر و دردناک تر از پشیمانی از انواع شکستها و تصمیمات هستند. پشیمانیهای مرتبط با ایده آل بودن به این معناست که همانطور که دوست دارید، فارغ از سانسورکردن شخصیت، رفتار کنید؛ یعنی با عقاید و ارزشهای خود زندگی کردن و نه طبق باور و ارزشهای دیگران برای راضی نگه داشتن آنها.
مطالعه دیگری در سال 2016 بر اساس یک نظرسنجی، شدیدترین پشیمانی شرکت کنندگان را رتبه بندی کرد. به ترتیب اهمیت، مردم در این موارد پشیمان میشوند:
تصمیماتی که قوانین زندگی آنها را زیر پا می گذارد (در واقع خلاف اخلاق و ارزشهای آنهاست)
تصمیماتی که به روابط با دیگران مربوط میشود.
تصمیماتی که دلیل انجام دادن آنها به راحتی توجیه نمیشود.
این مطالعه همچنین نشان داد که احتمال پشیمانی افراد از انجام ندادن کاری بیشتر از انجام دادن آن است. یعنی شما بابت کاری که میتوانستید و انجام ندادید بیشتر عذاب وجدان میگیرید.
چطور از فکر کردن درباره پشیمانیها دست برداریم؟
اینکه احساس پشیمانی دارید مشکلی ندارد. منظور ما این است که پشیمانی میتواند مفید باشد اما اگر دائم به پشیمانیهای خود فکر میکنید ممکن است به دنبال راه حلی باشید. در ادامه چند راه حل برای مقابله با این افکار منفی و آزاردهنده به شما ارائه میدهیم:
تمرکز حواس را تمرین کنید: به جای درگیر نشخوار فکری شدن، روی لذت بردن از لحظه تمرکز کنید. مثلا زمانی که به پیادهروی رفتهاید به جای این که به اتفاقاتی که قبلا افتاده فکر و خود را سرزنش کنید، در آن پارک به آنچه میشنوید (صدای پرندگان)، بوها (بوی گلها و طبیعت) توجه کنید. این آسان نیست، اما ذهن آگاهی (یا حضور در لحظه) با تمرین آسان تر میشود.
انرژی خود را در جای دیگری متمرکز کنید: مثل یک پروژه هنری یا خواندن یک کتاب جذاب
ورزش: یک مطالعه بزرگ در سال 2018 نشان داد که ورزش های کوتاه مدت باعث کاهش نشخوار فکری و بهبود خلق و خوی شرکت کنندگان میشود.
همچنین نوشتن افکار خود روی کاغذ میتواند به شما کمک کند تا آنها را راحت تر بیان و بررسی کنید.
نکاتی برای مدیریت پشیمانی
پشیمانی را احساس کنید
پشیمانی میتواند بسیار دردناک باشد و شما وسوسه میشوید که آن را از بین ببرید اما اجتناب از پشیمانی میتواند باعث بدتر شدن آن شود. سعی کنید آنچه را که احساس میکنید بپذیرید. پشیمانی از شما یک فرد بد یا احمق نمی سازد. این یک احساس طبیعی و رایج است.
از این تجربه چیز مثبتی بیرون بکشید
پشیمانی ممکن است درس ارزشمندی از زندگی به شما بدهد. مثلا، اگر دوستی از دنیا برود و پشیمان شوید که زمان بیشتری با او سپری نکردید، پشیمانی به شما انگیزه میدهد که زمان بیشتری را با عزیزان خود بگذرانید یا اگر به کسی صدمه زدید عذرخواهی و جبران کنید.
با خود مهربان باشید
تحقیقی در سال 2015 انجام شد و تجزیه و تحلیل نشان داد که اگر دلسوزی نسبت به خود در میان باشد، پشیمانی میتواند منجر به رشد شخصی شود. شفقت به خود، شما را از خطرات بالقوه پشیمانی؛ به ویژه شرایط سلامتی مرتبط با کورتیزول محافظت میکند.
شفقت به خود میتواند شامل موارد زیر باشد:
خودت را ببخش
نقاط قوت خودت را به خودت یادآوری کن
به صورت مهربانانه با خود صحبت کنید
سعی کنید از چه میشد اگر ... اجتناب کنید
طبیعی است که به آنچه می توانسته باشد فکر کنیم (چه میشد اگر در آن موقعیت، مقتدرانه تر از خود دفاع میکردم). اگر تصمیم دیگری میگرفتید، نتیجه ممکن بود بهتر شود. اما ممکن است بدتر هم باشد. مسئله این است که ما هرگز نمیتوانیم بدانیم که نتایج جایگزین چیست.
نتیجه گیری
سعی کنید تشخیص دهید که چه زمانی درگیر الگوهای فکری هستید که مولد یا مفید نیستند، و تمرکز حواس را تمرین کنید تا زیاد درگیر این افکار نشوید.
نظر یا دیدگاه خود را، راجع به این نوشته در این محل درج نمایید.